in memoriam joseph shabalala

ARCHIEFSTUK
Het Parool van 24-03-2003, Pagina 9, Kunst, Recensie
Zang als scherpe zwarte bijl
JAÏR TCHONG

Vanavond in Carré: de Zuid-Afrikaanse groep Ladysmith Black Mambazo, die eind jaren tachtig wereldberoemd werd door de samenwerking met Paul Simon. Het verhaal begint eerder.

MEER DAN veertig jaar geleden richtte zanger Joseph Shabalala in Ladysmith, Zuid-Afrika de a-capellagroep Ladysmith Black Mambazo op. Black Mambazo (‘zwarte bijl’) staat voor de kracht van de snijdende vocale stijl, die de Zoeloes ontwikkelden: iscathamiya. Sindsdien zijn er in de groep slechts enkele personele wisselingen geweest, maar nog steeds behoren zes van de tien leden tot de familie Shabalala.

‘Het duurde heel lang voordat een platenmaatschappij ons wilde opnemen,’ zegt Shabalala. ‘A-capellazang werd destijds als ‘commercieel niet lonend’ beschouwd, dus pas in 1973 konden we voor het eerst een volledige elpee opnemen.’ De groep kreeg er, met 25.000 verkochte exemplaren, de eerste gouden plaat in Afrika voor. Een voorbode voor het succes dat zou volgen.

In 1987 werd Ladysmith Black Mambazo wereldberoemd, toen Paul Simon de zangers vroeg mee te zingen op zijn album Graceland. ‘In februari 1985 kwam Paul Simon naar Zuid-Afrika. Iedereen in Zuid-Afrika luisterde in die tijd naar Simons live-plaat met Art Garfunkel, opgenomen in Central Park in New York. Al snel bleek dat deze Amerikaanse ster op zoek was naar ons. Het eerste contact verliep heel gemoedelijk, al hadden we geen idee wat hij precies wilde. Later dat jaar nodigde hij ons uit in Londen te komen opnemen – in de Abbey Road-studio, die ik alleen van The Beatles kende! Ik had hem allerlei elpees van ons meegegeven en thuis had hij ons nummer Homeless bewerkt.’

Met wereldwijd zeven miljoen verkochte exemplaren werd Graceland voor veel mensen de introductie tot Afrikaanse muziek. In Zuid-Afrika zelf zorgde de groep voor het behoud van de iscathamiya. Tegenwoordig doceert Shabalala aan de universiteit van Natal aan jongere generaties de finesses van deze zangstijl. ‘In Ladysmith wemelt het van de jonge groepen die onze positie zouden kunnen overnemen,’ lacht Shabalala. ‘Er is zoveel talent daar!’

Als een ‘Ellington of voices’ arrangeert Shabalala de stemmen in zijn groep. Bescheiden: ‘Ik schrijf inderdaad alle partijen. Maar dat komt simpelweg doordat vanaf het begin iedereen naar mij keek om te zien wat we zouden gaan doen.’ Inspiratie ontleent Shabalala aan de Zoeloe-traditie, gospelgroepen zoals The Golden Gate Quartet, maar ook aan mbaqanga, de opzwepende popmuziek die ontstond in de townships.* ‘Die diepe bassen van de mbaqanga-groepen transformeer ik tot zangpartijen.’

Shabalala overleefde de Apartheid, maar verloor in 1991 een familielid en vorig jaar zijn vrouw door politiegeweld. Toch straalt hij behalve wijsheid een blijmoedige spiritualiteit uit. ‘In de hoogtijdagen van de apartheid had Ladysmith Black Mambazo veel te maken met allerlei onduidelijke types, die ons na concerten het hemd van het lijf vroegen. Later bleken dat allemaal infiltranten van de veiligheidsdienst geweest te zijn, die teleurgesteld aan hun meerderen moesten rapporteren dat het ‘die jongens van Black Mambazo’ alleen om het zingen te doen is.’

Ladysmith Black Mambazo, Congratulations South Africa – the ultimate collection (Wrasse Records/LC Music).

*Een moderne mbaqanga-klassieker die in iedere serieuze muziekcollectie thuishoort is het schitterende album Urban Zulu (1999) van wijlen Busi Mhlongo.

Copyright: Jaïr Tchong

mlah

mlah
One of the albums (and live performances! 24 april 1992 in Tivoli Utrecht with good friends M. and L.) that got me into the idea that there is so much more music to discover outside of the Anglosaxon pop format was Mlah by Les Négresses Vertes. Still love that album, especially Oran and L’homme des Marais.

Laban

Salif Keita has so many great songs, but this one in particular never seizes to move me deeply. Laban is from his album M’Bemba, recorded in Mali (2004). Check out the gorgeous spatial acoustics of this recording, like its predecessor Moffou (2002) it symbolizes Keita’s glorious return to acoustic grandeur instead of the afropop approach which makes his eighties and nineties output a bit dated. Some of his albums suffer from that bleak, poppy sound, but Moffou and M’Bemba must be in everyone’s Salif Keita collection. I do hope he selects some of these songs next tuesday (June 25th, 2019), when he plays the Koninklijk Theater Carré in Amsterdam (20.00 hrs). Tickets can be bought ici.

een kerkdienst voor de filmkunst*

20181120_203559

Orwa Nyrabia, artistic director of IDFA, explains the how and why

Dziga Vertov’s Anniversary of the Revolution (1918) was long lost, but thanks to Nikolai Izvolov, IDFA could screen a glorious full version of this epic film – perhaps the first documentary film in world history. Bass Sambeek (Cinesonic) made it happen with a live soundtrack, provided by Kate NV – electronics, Anna Azernikova – soprano, Victoria Dmitrieva – piano, Anastasia Kozlova – violin, Varvara Tishina – soprano, Rodolfo Ravissant – accordeon and the Russian Chamber Choir, conducted by Anna Azernikova.

*”Een kerkdienst voor de filmkunst”(“A church service for the art of cinema”), my colleague SK dubbed this wonderful, wonderful night.

 

The Ex

the ex tumult 1983

The Ex, Tumult, 1983

Some bands are beyond the usual spectrum. The Ex I consider to be one of these unique bands, the expression ‘hors categorie’ was made up for them. They defy any categorisation (that lazy habit of the music industry) and keep on moving towards unknown territory. And it isn’t nostalgia working here, please no. Without a doubt, there is no band which I saw so many times, under such totally different circumstances like The Ex. The first LP I bought was Hands Up! You’re Free! from 1988, which still sounds very good. UK radio legend John Peel knew where to look for genuine sounds.

Later on, I fell in love with the double lp Joggers and Smoggers (1989), which is a podcast avant la lettre, an audio summer walk through Amsterdam, at the end of the eighties. With amazing sound attacks, ranging from inspired poet Dorpsoudste de Jong, via impro legends Ab Baars and Wolter Wierbos, to Sonic Youth’s Lee Ranaldo and Thurston Moore, all adding to the unique atmosphere of that album.

In 1991 they released the gorgeous album Scrabbling at the lock, with the late NYC celloplayer Tom Cora in an outstanding performance. Hidegen fujnak a szelek from that album even became somewhat of a dancefloor hit – well, at least in the seedy alternative places I used to dance my gothic dance back in the day.

The very same year (to be precise: june 29th, 1991) The Ex lured me into the old Bimhuis (at Oude Schans), for the very first time actually. That night I was all nerves, travelling all the way from Nuenen, Brabant to attend the first collaboration The Ex did with improv jazz musicians like Han Bennink, Ab Baars and Wolter Wierbos. The VHS of this wonderful night captures the spirit of that night quite nice. It is no exaggeration to put it like this: thanks to The Ex I discovered both The Bimhuis and the splendor of improv music.

There are many more vivid memories: The Ex performing with contemporary dance maestro Wim Vandekeybus’ dance troupe in Nijmegen’s classy De Vereeniging. The Ex curating a spectacular night in the old WORM (in Delfshaven, before they moved to innacity Rotterdam), with Ethiopian giants like saxophoneplayer Getatchew Mekurya and singer Mohammed ‘Jimmy’ Mohammed. The Ex performing with Alex D’Electrique in a gigantic former wharf. The Ex with Mekurya & Guests in The Melkweg. Last year they again surprised me in OCCII with all new material, abstract and glorious, enriched with Congolese sounds.

Again, The Ex cherrypicked an excellent line up of kindred musical spirits for this sunday in Amsterdam. From 19:00 hrs on, a festival in the Paradiso. With a.o. King Ayisoba from Ghana, Han Bennink, Oscar Jan Hoogland, Gummbah, Brader Musiki & Kaja Draksler Octet. Around 70 artists in one night..

Main Hall: MC Tijdelijke Toon / DJ Meda
19:30 – Drumband Hallelujah Makkum feat. ZEA & Kosten Koper
20:00 – Vincenzo Castellana
20:30 – Kaja Draksler Octet
21:15 – Zewditu Yohannes, Endris Hassen & Misale Legesse
22:00 – Brader Musiki
22:45 – The Ex
00:00 – KING AYISOBA

Upstairs: MC / DJ Richard James Foster
20:00 – Anne-James Chaton & Andy Moor
20:40 – Katherina Bornefeld & George Hadow
20:55 – Lena Hessels
21:15 – Terrie Hessels & Ken Vandermark
21:45 – Gummbah & Leonard Bedaux Cinema
22:25 – Kristoffer Alberts & Han Bennink
23:40 – Massicot

Basement:
21:00 – Oscar Jan Hoogland / Practical Music
21:45 – Diego Armando DJ
22:15 – H 0 W R A H
23:00 – Diego Armando DJ
00:15 – Bazooka
01:00 – DJ Meda

Music for mallet instruments, voices and organ (Steve Reich, 1973)

Just came across this fantastic version of Steve Reich’s Music for mallet instruments, voices and organ (1973), by ensemble Alarm will Sound. I can vividly imagine this music to sound during the creation of a universe – or two.

Great interview (in Dutch, Groene Amsterdammer, 1985) by Frits van der Waa here.