in memoriam joseph shabalala

ARCHIEFSTUK
Het Parool van 24-03-2003, Pagina 9, Kunst, Recensie
Zang als scherpe zwarte bijl
JAÏR TCHONG

Vanavond in Carré: de Zuid-Afrikaanse groep Ladysmith Black Mambazo, die eind jaren tachtig wereldberoemd werd door de samenwerking met Paul Simon. Het verhaal begint eerder.

MEER DAN veertig jaar geleden richtte zanger Joseph Shabalala in Ladysmith, Zuid-Afrika de a-capellagroep Ladysmith Black Mambazo op. Black Mambazo (‘zwarte bijl’) staat voor de kracht van de snijdende vocale stijl, die de Zoeloes ontwikkelden: iscathamiya. Sindsdien zijn er in de groep slechts enkele personele wisselingen geweest, maar nog steeds behoren zes van de tien leden tot de familie Shabalala.

‘Het duurde heel lang voordat een platenmaatschappij ons wilde opnemen,’ zegt Shabalala. ‘A-capellazang werd destijds als ‘commercieel niet lonend’ beschouwd, dus pas in 1973 konden we voor het eerst een volledige elpee opnemen.’ De groep kreeg er, met 25.000 verkochte exemplaren, de eerste gouden plaat in Afrika voor. Een voorbode voor het succes dat zou volgen.

In 1987 werd Ladysmith Black Mambazo wereldberoemd, toen Paul Simon de zangers vroeg mee te zingen op zijn album Graceland. ‘In februari 1985 kwam Paul Simon naar Zuid-Afrika. Iedereen in Zuid-Afrika luisterde in die tijd naar Simons live-plaat met Art Garfunkel, opgenomen in Central Park in New York. Al snel bleek dat deze Amerikaanse ster op zoek was naar ons. Het eerste contact verliep heel gemoedelijk, al hadden we geen idee wat hij precies wilde. Later dat jaar nodigde hij ons uit in Londen te komen opnemen – in de Abbey Road-studio, die ik alleen van The Beatles kende! Ik had hem allerlei elpees van ons meegegeven en thuis had hij ons nummer Homeless bewerkt.’

Met wereldwijd zeven miljoen verkochte exemplaren werd Graceland voor veel mensen de introductie tot Afrikaanse muziek. In Zuid-Afrika zelf zorgde de groep voor het behoud van de iscathamiya. Tegenwoordig doceert Shabalala aan de universiteit van Natal aan jongere generaties de finesses van deze zangstijl. ‘In Ladysmith wemelt het van de jonge groepen die onze positie zouden kunnen overnemen,’ lacht Shabalala. ‘Er is zoveel talent daar!’

Als een ‘Ellington of voices’ arrangeert Shabalala de stemmen in zijn groep. Bescheiden: ‘Ik schrijf inderdaad alle partijen. Maar dat komt simpelweg doordat vanaf het begin iedereen naar mij keek om te zien wat we zouden gaan doen.’ Inspiratie ontleent Shabalala aan de Zoeloe-traditie, gospelgroepen zoals The Golden Gate Quartet, maar ook aan mbaqanga, de opzwepende popmuziek die ontstond in de townships.* ‘Die diepe bassen van de mbaqanga-groepen transformeer ik tot zangpartijen.’

Shabalala overleefde de Apartheid, maar verloor in 1991 een familielid en vorig jaar zijn vrouw door politiegeweld. Toch straalt hij behalve wijsheid een blijmoedige spiritualiteit uit. ‘In de hoogtijdagen van de apartheid had Ladysmith Black Mambazo veel te maken met allerlei onduidelijke types, die ons na concerten het hemd van het lijf vroegen. Later bleken dat allemaal infiltranten van de veiligheidsdienst geweest te zijn, die teleurgesteld aan hun meerderen moesten rapporteren dat het ‘die jongens van Black Mambazo’ alleen om het zingen te doen is.’

Ladysmith Black Mambazo, Congratulations South Africa – the ultimate collection (Wrasse Records/LC Music).

*Een moderne mbaqanga-klassieker die in iedere serieuze muziekcollectie thuishoort is het schitterende album Urban Zulu (1999) van wijlen Busi Mhlongo.

Copyright: Jaïr Tchong

IDFA 2018

IDFA’s artistic director Orwa Nyrabia discusses International Documentary Film Festival Amsterdam and his love and life for documentary film culture. This gorgeous item was made by NOS radio 1 journalist Joris van de Kerkhof. IDFA edition #31 can be enjoyed 14 – 25 november, in the whole city of Amsterdam. “How many probably more important stories are disappearing from our view?”

Kunsten ’92 jubileumnummer

kunsten92 25 jaar

Het nieuwe nummer van Kunsten92 is uit. Voor “De kunst van het beïnvloeden – 25 jaar Kunsten ‘92” schreef ik over de oprukkende invloed van technologie op de kunsten. En sprak ik met componist en dichter Micha Hamel over zijn nieuwe onderzoek voor het Rotterdam Arts And Science Lab (RASL) naar ‘gamification en klassieke muziek’. Kunsten92 is al 25 jaar de belangenorganisatie voor kunst, cultuur en erfgoed, met circa 390 instellingen uit het hele kunstenveld van Nederland. Lees het hele nummer hier (in .pdf).

buma boy edgar prijs naar martin fondse

Komende woensdag krijgt Martin Fondse in het Bimhuis de Buma Boy Edgar Prijs. Gasten zijn o.a. Kees van Kooten en Lenine. In 2012 interviewde ik hem voor de Volkskrant in zijn studio, o.a. over zijn vibrandoneon. Straks om 00.00u is hij te gast bij VPRO’s Nooit Meer Slapen op Radio 1.

‘Ik wil in complexe, gecomponeerde muziek ook improviseren. Zo kun je op plaatsen terechtkomen die je niet tevoren hebt bedacht, als componist. Dáár gebeurt het voor mij.’

IDFA 2017: Jonathan Harris

Jonathan Harris

Jonathan Harris, Tuschinski, november 17, 2017. © Nichon Glerum/IDFA.

Voor het Cultureel Persbureau ging ik naar de Master Talk van Jonathan Harris (een digitale kunstenaar die dit jaar de artist in focus is van IDFA) en de DocLab conferentie en schreef er dit artikel over. Later vandaag ook leesbaar voor gebruikers van Blendle en Reporters Online.