solitary high

lavalu

Lavalu in Paradiso Noord, 5 oktober 2017. Beeld Marcel Krijgsman.

Voor Cultureel Persbureau sprak ik met Lavalu over haar nieuwe album en tournee Solitary High. Later ook leesbaar op Blendle en Reporters On Line. 21 september was Lavalu te gast bij NTR Kunststof, wat je hier kunt terugluisteren.

Advertenties

ambacht

In zeventien jaar tijd deed ik veel interviews, sommigen daarvan vergeet ik nooit meer. Toen ik vrijdag tijdens het Ambacht in Beeld festival* een aangenaam trage documentaire zag over de wijze waarop een Japanse kimono wordt gemaakt dacht ik steeds aan twee interviews die ik voor De Groene Amsterdammer in 2006 en 2008 deed.

Mongolian boot © Roswitha van Rijn

Mongolian boot © Roswitha van Rijn

Het gesprek met ontwerper en maker Roswitha van Rijn deed me toen eigenlijk pas voor het eerst scherp beseffen dat eigengereidheid misschien wel de allerbelangrijkste eigenschap van een kunstenaar is. ‘Chairman’ Stefan During en zijn vrouw Nesrin namen me voor even mee in hun eigenzinnige, autonome wereld, waarin een begrip als ‘Dutch Design’ op aangename wijze wordt gerelativeerd.

De twee sferen waarin ik zelf het meeste heb gewerkt, cultuurjournalistiek en muziekprogrammering – in hoeverre zijn dat nog ambachten met een toekomst? Ik neig naar het dystopische in de boeken die ik lees en de films die ik kijk, maar zelfs in het volste besef daarvan (mijn bias is me bekend) maak ik me zorgen over een wereld die steeds intensiever wordt bepaald door algoritmes. De nuchtere beschouwer zal hieraan toevoegen: een wereld die steeds intensiever wordt bepaald door hoe mensen omgaan met algoritmes. Toch blijf ik denken dat er nu teveel geld en macht naar te weinig bedrijven gaan (die bovendien schandalig weinig belasting betalen). Waar blijft de autonome mens nu zelfs de underground op facebook te vinden valt?**

*Dit festival is vanaf nu opgedeeld in twee delen: in maart 2018 volgt een aparte film- en documentaire variant.

**De beste analyse van Facebook die ik tot nu toe las staat deze week in de Groene Amsterdammer.

North Sea Jazz 2017

Voor mixed world music zwierf ik drie dagen door de Rotterdamse Ahoy, lees de blogverslagen hier terug. Spoiler alert: Shabaka Hutchings & the Ancestors (Amen!)
dag 3 http://mixedworldmusic.com/blogs/blog.php?id=19226
dag 2 http://mixedworldmusic.com/blogs/blog.php?id=19223
dag 1 http://mixedworldmusic.com/blogs/blog.php?id=19222

2017-07-08 21.25.34

Shabaka Hutchings & Ancestors, North Sea Jazz @Congo, 2017

inhoud + stijl = bingo

Net woonde ik een ‘themalunch’ bij, georganiseerd door De Coöperatie, een jong initiatief om freelance journalistieke krachten te bundelen. Er is een fijn werkpand aan de Amsterdamse Plantage Middenlaan, er zijn veel aansprekende leden (ook trouwens geassocieerd: zelf werd ik via Cultureel Persbureau lid) en de activiteiten worden langzaam uitgerold. Oprichter en visionair Teun Gautier beschikt over een trefzekere monterheid die maakt dat je twijfels over de toekomst van de journalistiek als sneeuw voor de zon verdwijnen.

Zojuist hoorde ik de redactiechef van de Groene Amsterdammer een tiental journalisten toespreken over ‘onderzoeksjournalistiek in freelance tijden’. Heel interessant voor een freelancer om te horen hoe er tegenwoordig op de redacties van kwaliteitsmedia wordt gedacht. Redactiechef (tevens VVOJ-voorzitter) Evert de Vos bracht in een aantal stellingen een hecht doortimmerd betoog te berde, met rake tips voor zij die (nog) willen leven van de journalistiek.

Het lijkt contra-intuïtief en het is natuurlijk de ideale borrelpraat om te lamenteren over de deerniswekkende toestand van de journalistiek. Fenomenen zoals Trump, Poetin, Erdogan en hier in den lande de Roze Khmer genaamd Geen Stijl – het is niet heel moeilijk om soms geheel wanhopig te geraken. Maar De Vos ging daar juist op aangename wijze tegenin – net zoals trouwens het blad waarvoor hij werkt. Voor kwaliteitsjournalistiek zijn dit in potentie gouden tijden. Maar die allround, klassieke journalist van een paar decennia terug – tja die moet aan de slag met herscholing of toch maar iets anders gaan doen.

De toekomst is aan de specialist, is de stellige overtuiging van De Vos. Zelf werkt hij al dertig jaar in de journalistiek en vanuit zijn optiek is de journalistiek juist veel beter geworden. ‘Als je die oude stukken naleest van de jaren zestig en zeventig, zelfs van de grote namen van toen – veel daarvan is onleesbaar. De huidige journalistiek is tegenwoordig veel minder bevooroordeeld, veel analytischer en narratief ook sterker.’

Die positieve analyse heeft wel implicaties: de eisen die aan een succesvol journalist tegenwoordig worden gesteld zijn veel zwaarder. Waar de klassieke journalist de ene dag een stukkie schreef over de nationale industrie en de volgende dag een ‘hard boiled’ politicus een gesprek afnam (bij voorkeur in de kroeg) is dat aloude, allround model nu echt gedateerd. Journalistiek was ooit het terrein van dilettanten en autodidacten, maar tegenwoordig kun je alleen maar het verschil maken met specialistische kennis.

Daar is ook een hele logische reden voor: het nieuws dat die allround journalist pleegt te produceren is door internet gratis geworden en staat eerder on line dan dat een medium er een redactioneel strikje om kan doen. Juist de doorwrochte, diepgravende journalistiek heeft de toekomst – hiervoor wil de lezer wel betalen. De oplagecijfers van de Groene stijgen – in weerwil van de generale trend. Dus in ieder geval sprekend vanuit ‘s mans werkplek heeft De Vos een sterk punt. Wat die andere kwaliteitsmedia dan fout doen blijft wel de vraag. Vrij Nederland? Opzij? Telegraaf? AD? De lijst van noodlijdende media is eindeloos, vooral print.

En de betaalmuur dan? “Een succesvol online betaalmodel is nog niet gevonden”, zei De Vos terecht. Daar weet ik zelf helaas ook alles van – vorige week ontving ik mijn eerste betaling voor vier websites. Als je geen celeb bent, of een ijzersterk mediamerk zoals Volkskrant achter je naam hebt staan ben je op Blendle helemaal niets.

Nog wat concrete tips van deze themalunch: liever jezelf verdiepen in 1 of 2 onderwerpen, en op die dossiers vervolgens de ‘first to call’ authoriteit worden. Jezelf specialiseren met onderzoeksjournalistiek kan zo zelfs een onderdeel worden van meer carrièrematig denken. Dus in plaats van hoppen van slecht betaalde opdracht naar slecht betaalde opdracht in 1 onderwerp duiken en daarmee je winkeltje runnen.

De lezer heeft vast door dat de auteur van dit blog inmiddels tegen zichzelf praat. Tenslotte wil ik u een aanbeveling niet onthouden: niet alleen de inhoud moet ijzersterk zijn, de presentatie is even belangrijk. Die grootste, smerigste scoop die u heeft ontdekt, maar serveert in een kreupele stijl? Die zal het niet halen tot de kolommen van de Groene. Dus naast onderzoekstechniek moet de vooruitstrevende onderzoeksjournalist toch echt weer ouderwets de literatuur in om te zien hoe de meesters het doen.

Bij die nadruk op stijl die De Vos legt moest ik denken aan een roemruchte Parool-redacteur wiens gevleugelde woorden naast de koffieautomaat hingen vereeuwigd: ‘arreme, arreme leser!’ (uit te spreken met 020 tongval). Misschien is de klassieke journalistiek inderdaad dood. Maar de behoefte aan goed geschreven, diepgravende verhalen zal nooit verdwijnen. Monter verliet ik de lezing en ging aan de slag.

‘Style is the answer to everything.’ Anil Ramdas mocht het gedicht Style van Charles Bukowski graag voordragen. Vooral later op de avond. ‘Het is beter om stijlvol iets saais te doen, dan om iets gevaarlijks te doen zonder stijl. Iets gevaarlijks doen met stijl is wat ik kunst noem.’ Dat is wat de schrijver, journalist en programmamaker Anil Ramdas wilde: met stijl iets gevaarlijks doen. Voor hem ging het niet alleen om wat je zegt, maar minstens evenveel om hoe je het zegt.
-Pieter Hilhorst, Meneer Bovary – over de actualiteit van Anil Ramdas, Groene Amsterdammer, 26 oktober 2016.

maak het verschil

VVOJ1

Tanja van Bergen (directeur VVOJ) opent de dag, foto © Sergio Boutkan

Vandaag heb ik mezelf als cultuurjournalist weten te bevrijden van wob-angst, xcel-paniek en datajournalistieke koudwatervrees. In Utrecht bezocht ik een trainingsdag onderzoeksjournalistiek, georganiseerd door de Vereniging Van Onderzoeksjournalisten (VVOJ). Onder het montere motto Maak het verschil had dit jaarlijkse congres nu de lokale en regionale onderzoeksjournalistiek als focus. Zoals bekend binnen de toch al niet zo florissante geschreven journalistiek een zorgenkindje waarbij deskundigen doorgaans radeloos met de handen in het haar naar kijken. Terwijl juist de lokale onderzoeksjournalisten van De Limburger met de Jos van Rey affaire hun krant landelijk weer op de kaart hebben gezet.

Het mooie aan deze vereniging is dat men zich heel praktisch richt op de journalisten zelf – hoewel er achter de schermen zeker ook een lobby zal worden gevoerd met directies en uitgevers. Niet bij de pakken neerzitten, maar inspirerende voorbeelden bieden aan zij die nog geloven in het vak. Te oordelen naar de opkomst op zaterdagmorgen om half tien op de Utrechtse Uithof zijn dat er gelukkig nog heel wat.

Zowel directeur Tanja van Bergen als keynote spreker Bjorn Oostra (De Limburger) benadrukken de urgentie van gedegen onderzoeksjournalistiek. Met tegenstanders als Trump, Putin, Erdogan en Wilders, potentaten die geen gelegenheid onbenut laten om een hele beroepsgroep met verdachtmakingen te desavoueren, is het inderdaad juist de diepgravende onderzoeker die misschien wel de redding zal blijken voor de journalistiek. Naast al het gespin en de aperte leugens die via deze machthebbers viraal gaan is het misschien juist het doorwrochte onderzoeksverhaal dat uiteindelijk het verschil zal gaan maken. Ik droom hier hardop, inderdaad.

Ver van die verschrikkelijke toestanden woonde ik workshops bij van achtereenvolgens Margo Smit (ombudsman van de publieke omroep), Carolien Gerards (juriste en verslaggever bij De Gelderlander), Dick van Eijk (pionierend datacruncher bij NRC Handelsblad) en Jerry Vermanen (industrieel vormgever, nu datacruncher bij KRO-NCRV).

Met zestien jaar cultuurjournalistieke ervaring hoorde ik vandaag toch veel nieuwe zaken, zoals de prachtige wijze waarop Van Eijk in de jaren negentig hard nieuws wist te destilleren uit de amorfe cijferzee van het Centraal Bureau voor Statistiek. Of door bijvoorbeeld 2500 namen van bestuurders in de sociale zekerheidsindustrie in een spreadsheet te zetten en te kijken wat je met die gegevens kunt doen (hier een eerder verslag van dat verhaal). Jerry Vermanen, een generatie jonger dan Van Eijk, wist hierna heel praktisch te demonstreren hoe je met een xcelsheetprogramma en wat datasets oorspronkelijk nieuws kunt genereren.

Waar ik bij ‘wobben’ mezelf hele ingewikkelde juridische procedures voorstelde, wist Carolien Gerards dit wobben (een beroep doen op de Wet Openbaarheid Bestuur) terug te brengen tot een heel praktisch middel om informatie bij een bestuursorgaan te achterhalen. Kwestie van doen dus! Nederland heeft een deerniswekkende status qua wobben, de Britse burger schijnt kampioen te zijn in dit democratisch controlemiddel. Gerards gaf veel praktische tips over hoe je WOB succesvol te formuleren (bij het aanvragen van correspondentie bijvoorbeeld expliciet erbij zetten dat de bijlagen bij de correspondentie ook worden aangevraagd). Helaas was er geen tijd meer om de nieuwe Wet Open Overheid, die op termijn de WOB gaat vervangen, te bespreken.

Van de sessies die ik kon bijwonen zal vooral 1 moment me bijblijven. In het vragenuurtje van de ombudsman van de NPO, Margo Smit, kwam naar voren dat naast het botte, anti-journalistieke geweld van Trump en de vele Trump-achtigen, en naast de teruglopende adverteerders- en abonnementsinkomsten er nog een minstens even funest gevaar schuilt voor de onderzoeksjournalistiek: juridisering. Als redacties worden uitgedund en freelancers het onderzoekswerk moeten doen, houdt dat ook maar al te vaak in dat ze juridisch onbeschermd zijn. Sta je dan, als freelance onderzoeksjournalist tegenover een batterij advocaten. Knappe jongen die dan zijn rug recht houdt en jarenlang doorprocedeert om de waarheid te kunnen publiceren.

Me dunkt dat hier de voornaamste beleidsprioriteit ligt voor de VVOJ: een oplossing vinden voor de freelancer die zonder enige kantoordekking onder juridische druk wordt gezet om een onthullend verhaal niet te publiceren.

Word lid of donateur, de open samenleving kan niet zonder onafhankelijke journalistiek.