Het Parool van 10-06-2003, Pagina 6, Kunst, Recensie / Interview

‘Alle muziek is wereldmuziek’

JAÏR TCHONG

De Chinees-Amerikaanse cellist Yo-Yo Ma verkent morgenavond in het Concertgebouw het muzikale klimaat van Brazilië. ‘Uiteindelijk zul je er toch in moeten duiken en het overlevingsinstinct laten werken.’

IN EEN REPETITIERUIMTE van de Frankfurter Alte Oper legt de sympathieke cellist Yo-Yo Ma ontspannen uit waarom zijn brede muzikale horizon eigenlijk helemaal niet zo vreemd is als die lijkt. ‘Wereldmuziek, klassiek en jazz zijn slechte, want simplificerende termen. Een platitude, maar alle muziek is wereldmuziek.’

Ma heeft het liever neutraal over ‘sound’ en ‘people’, want hij is altijd en wereldwijd geïnteresseerd in wat muzikanten willen zeggen met het materiaal waarvoor ze kiezen. In die algemene bewoordingen. Na zijn succesvolle tango-cd Soul of the tango heeft Ma zich nu met zijn nieuwe cd Obrigado Brasil (Sony Classical) over de rijke Braziliaanse muziekcultuur ontfermd. Maar kun je wel zo vrijuit de wereld doorkruisen en jezelf alle bestaande muziekgenres toeëigenen?

Stel de vraag aan Ma en er opent zich een diepe kloof tussen duistere Europese filosofie (waarin fundamentele onkenbaarheid centraal staat) en Amerikaans optimisme (waarin can do het zaligmakend credo is). Verbluffend opgeruimd: ‘Er is een abstract en een praktisch antwoord op die vraag. Abstract gezien zal deze kwestie – de kenbaarheid van een andere cultuur – nooit worden opgelost, maar in praktische zin kun je een heel eind komen. Je kan jezelf de taal leren, door simpelweg die verscheidenheid aan muziekculturen te bestuderen.’

Ma ziet zeker een verband tussen zijn brede muzikale blik en dit postmoderne tijdsgewricht. ‘Dit zijn interessante tijden. Bijvoorbeeld: een Amerikaanse auteur die in Japan een literaire prijs wint omdat hij de beste Japanstalige roman van het jaar heeft geschreven – dat zegt toch heel veel over de mogelijkheid van culturele kruisbestuiving. Er zijn even veel antwoorden op je vraag als er mensen rondlopen op de aarde.’

Quod erat demonstrandum, maar toch moet ook wereldburger Ma zich wel eens ontmoedigd hebben gevoeld over het bevreemdend karakter van een andere muziekcultuur? ‘Toen ik als kind vanuit Frankrijk naar de Verenigde Staten verhuisde, voelde ik me lange tijd volledig onthand. Aan de lopende band maakte ik taalfouten. In zo’n bevreemdende situatie is het noodzakelijk om een mentor te hebben. Meer vanuit artistiek oogpunt kun je nooit met alleen analyse het punt bereiken waar je op doelt. Uiteindelijk zul je er toch in moeten duiken en het overlevingsinstinct laten werken.’

Op zijn nieuwe cd Obrigado Brasil staan Braziliaanse bossa nova’s, samba’s en chôro’s, maar ook de Afro-Braziliaans getinte, klassieke composities van componist Heitor Villa-Lobos (1881-1959). Waar komt Ma’s affiniteit met Braziliaanse muziek vandaan? ‘Kijk, persoonlijke ontwikkeling lijkt vaak oppervlakkig gezien op verandering, maar feitelijk cirkel je altijd rond een beperkt aantal fascinaties. Het is eerder zaak die diepgaand te leren kennen dan te veranderen aan de oppervlakte. Mijn ‘artistieke onderneming’ komt voort uit drie factoren: mijn persoonlijke geschiedenis, mijn universitaire studies culturele antropologie en archeologie en mijn professionele achtergrond, die me in staat stelt om over de hele wereld onderzoek te doen.’

Aan het einde van het interview schemert er dan toch iets van onbehagen door bij de bijna intimiderend opgeruimde Ma. ‘Op dit punt in mijn carrière richt ik mij steeds meer op het begeleiden van jong talent. Veel van mijn ambities heb ik kunnen verwezenlijken. Ik merk dat er aanstormende talenten staan te rammelen aan de poort.’

Het lijkt er op dat Ma die artistieke geldingsdrang van weleer heeft omgezet in onderwijs aan jongere generaties muzikanten. Het Zijderoutefestival (waarbij Ma de muzikale geschiedenis van de historische handelsroute tussen oost en west onderzocht) heeft zelfs een permanente culturele organisatie opgeleverd.

Traditie blijft alleen levend wanneer je die constant onderzoekt op zeggingskracht. Ma is hiervan het sympathieke bewijs.

Yo-Yo Ma ‘goes Brazil’, morgenavond om 20.15 uur in de Grote Zaal van het Concertgebouw, kaarten à € 60.

Cellist Yo-Yo Ma.

Copyright: Tchong, Jaïr
Auteursrechtrestrictie: ja

IDFA 2018

IDFA’s artistic director Orwa Nyrabia discusses International Documentary Film Festival Amsterdam and his love and life for documentary film culture. This gorgeous item was made by NOS radio 1 journalist Joris van de Kerkhof. IDFA edition #31 can be enjoyed 14 – 25 november, in the whole city of Amsterdam. “How many probably more important stories are disappearing from our view?”

80 journalisten en 1 dichter

2018-02-15 00.36.49

een klassieker, gekregen van Harold

Tachtig journalisten, waaronder niet de minsten, zoals Bibeb, Jan Blokker en Max Pam, hebben Lucebert bij leven geïnterviewd. Toch is het pas biograaf Wim Hazeu geweest die de nationaal-socialistische fase in het leven van de dichter aan het licht bracht. Of Lucebert al dan niet deugt vind ik minder interessant, dan wat dit onbehaaglijke feit over de Nederlandse journalistiek zegt.

Eindelijk weer een spannende Nooit Meer Slapen vannacht, met Elfie Tromp goed op dreef (‘hierbij moet ik meteen aan Baudet denken’) en Wim Hazeu die niet eens direct, maar o zo overtuigend en passant weet te demonstreren waarom de biografie het mooiste non-fictie genre is. Hazeu’s gedisciplineerde werkritme, waarmee hij een gigantische productie bereikt. Hoe Wim zelf voor de lunch zorgt, zijn vrouw voor avondeten, en zijn onderzoek en schrijfuren tussen 16.00u en 02.00u pleegt te houden. Hoe Lucebert van jazz hield, simpelweg niet zonder jazz leven kon. Dat Hazeu o.a. boekensteunen verzameld en graag Dan Brown mag lezen – een man naar mijn hart! En zijn Lucebertbiografie, die staat bij deze op de lijst.

Citaat uit de uitzending: ‘Mijn stelling is zelfs: zonder jazz had Lucebert geen gedichten kunnen schrijven, en geen schilderijen kunnen maken.’

lucebert

In dit huis woonde Lucebert, omgeving Nieuwmarkt, Amsterdam

Kunsten ’92 jubileumnummer

kunsten92 25 jaar

Het nieuwe nummer van Kunsten92 is uit. Voor “De kunst van het beïnvloeden – 25 jaar Kunsten ‘92” schreef ik over de oprukkende invloed van technologie op de kunsten. En sprak ik met componist en dichter Micha Hamel over zijn nieuwe onderzoek voor het Rotterdam Arts And Science Lab (RASL) naar ‘gamification en klassieke muziek’. Kunsten92 is al 25 jaar de belangenorganisatie voor kunst, cultuur en erfgoed, met circa 390 instellingen uit het hele kunstenveld van Nederland. Lees het hele nummer hier (in .pdf).

buma boy edgar prijs naar martin fondse

Komende woensdag krijgt Martin Fondse in het Bimhuis de Buma Boy Edgar Prijs. Gasten zijn o.a. Kees van Kooten en Lenine. In 2012 interviewde ik hem voor de Volkskrant in zijn studio, o.a. over zijn vibrandoneon. Straks om 00.00u is hij te gast bij VPRO’s Nooit Meer Slapen op Radio 1.

‘Ik wil in complexe, gecomponeerde muziek ook improviseren. Zo kun je op plaatsen terechtkomen die je niet tevoren hebt bedacht, als componist. Dáár gebeurt het voor mij.’

Byrne interviews Byrne

In an attempt to bypass promotional interviews for the movie Stop Making Sense (1984), Byrne decided to interview himself. Besides being outrageously funny performing as several interviewer types, Byrne as interviewee excels as usual with some razorsharp observations like ‘music is very physical, and often the body understands it before the head’. Hence the legendary big suit: to make his head smaller! I cheered out loud at home watching this, when Byrne states that ‘the better the singer’s voice, the harder it is to believe what they are saying’. The lovesong he sings to a lamp is ofcourse this gem, a personal favourite.

beeldrijm #3

Luisterend naar de postwave pop klassieker Soul Mining van The The (1983, Johnson was 21 tijdens de opname!) zoek ik op internet door naar Matt Johnson en kom zo terecht bij een zeer uitgebreid interview dat Johnson in 2007 met Thierry Somers voor het kunstblad 200% deed. Het gesprek is bepaald niet verouderd – en blijkbaar het enige interview dat Johnson deed tussen 2002 en 2014. Een lichte siddering overviel me bij deze passage:

The problem for the West, and the world actually, is that we’re saddled with a US president who is so far out of his depth in terms of worldliness, vision, statesmanship or even basic common sense. Let’s just pray the next one is better!

Ook kwam ik erachter dat het artwork van de elpeehoes door de broer van Matt Johnson is gemaakt, die zich hiervoor liet inspireren door de foto’s die de Franse fotograaf Bernard Matussière van de zangeressen en danseressen van Fela Kuti maakte. Een onverwacht beeldrijm.

systeemkritiek

“Het startup-denken wordt beheerst door de kapitaalmarkt. Iedereen wordt het idee gegeven de nieuwe Mark Zuckerberg te worden, en wordt met venture capital onderdeel van het systeem. Alle energie en kracht van jonge ondernemers worden zo uitgemolken. Het is een keiharde competitie, onder het mom van jong, hip en eco met baristakoffie.”

Marleen Stikker (Waag Society, Institute for art, science & technology) geeft een interessante analyse van de not-so-new economy. Uit de komende editie van Idee, blad van D66. 27 juni is er een thema avond over de deeleconomie in Utrecht.