in memoriam joseph shabalala

ARCHIEFSTUK
Het Parool van 24-03-2003, Pagina 9, Kunst, Recensie
Zang als scherpe zwarte bijl
JAÏR TCHONG

Vanavond in Carré: de Zuid-Afrikaanse groep Ladysmith Black Mambazo, die eind jaren tachtig wereldberoemd werd door de samenwerking met Paul Simon. Het verhaal begint eerder.

MEER DAN veertig jaar geleden richtte zanger Joseph Shabalala in Ladysmith, Zuid-Afrika de a-capellagroep Ladysmith Black Mambazo op. Black Mambazo (‘zwarte bijl’) staat voor de kracht van de snijdende vocale stijl, die de Zoeloes ontwikkelden: iscathamiya. Sindsdien zijn er in de groep slechts enkele personele wisselingen geweest, maar nog steeds behoren zes van de tien leden tot de familie Shabalala.

‘Het duurde heel lang voordat een platenmaatschappij ons wilde opnemen,’ zegt Shabalala. ‘A-capellazang werd destijds als ‘commercieel niet lonend’ beschouwd, dus pas in 1973 konden we voor het eerst een volledige elpee opnemen.’ De groep kreeg er, met 25.000 verkochte exemplaren, de eerste gouden plaat in Afrika voor. Een voorbode voor het succes dat zou volgen.

In 1987 werd Ladysmith Black Mambazo wereldberoemd, toen Paul Simon de zangers vroeg mee te zingen op zijn album Graceland. ‘In februari 1985 kwam Paul Simon naar Zuid-Afrika. Iedereen in Zuid-Afrika luisterde in die tijd naar Simons live-plaat met Art Garfunkel, opgenomen in Central Park in New York. Al snel bleek dat deze Amerikaanse ster op zoek was naar ons. Het eerste contact verliep heel gemoedelijk, al hadden we geen idee wat hij precies wilde. Later dat jaar nodigde hij ons uit in Londen te komen opnemen – in de Abbey Road-studio, die ik alleen van The Beatles kende! Ik had hem allerlei elpees van ons meegegeven en thuis had hij ons nummer Homeless bewerkt.’

Met wereldwijd zeven miljoen verkochte exemplaren werd Graceland voor veel mensen de introductie tot Afrikaanse muziek. In Zuid-Afrika zelf zorgde de groep voor het behoud van de iscathamiya. Tegenwoordig doceert Shabalala aan de universiteit van Natal aan jongere generaties de finesses van deze zangstijl. ‘In Ladysmith wemelt het van de jonge groepen die onze positie zouden kunnen overnemen,’ lacht Shabalala. ‘Er is zoveel talent daar!’

Als een ‘Ellington of voices’ arrangeert Shabalala de stemmen in zijn groep. Bescheiden: ‘Ik schrijf inderdaad alle partijen. Maar dat komt simpelweg doordat vanaf het begin iedereen naar mij keek om te zien wat we zouden gaan doen.’ Inspiratie ontleent Shabalala aan de Zoeloe-traditie, gospelgroepen zoals The Golden Gate Quartet, maar ook aan mbaqanga, de opzwepende popmuziek die ontstond in de townships.* ‘Die diepe bassen van de mbaqanga-groepen transformeer ik tot zangpartijen.’

Shabalala overleefde de Apartheid, maar verloor in 1991 een familielid en vorig jaar zijn vrouw door politiegeweld. Toch straalt hij behalve wijsheid een blijmoedige spiritualiteit uit. ‘In de hoogtijdagen van de apartheid had Ladysmith Black Mambazo veel te maken met allerlei onduidelijke types, die ons na concerten het hemd van het lijf vroegen. Later bleken dat allemaal infiltranten van de veiligheidsdienst geweest te zijn, die teleurgesteld aan hun meerderen moesten rapporteren dat het ‘die jongens van Black Mambazo’ alleen om het zingen te doen is.’

Ladysmith Black Mambazo, Congratulations South Africa – the ultimate collection (Wrasse Records/LC Music).

*Een moderne mbaqanga-klassieker die in iedere serieuze muziekcollectie thuishoort is het schitterende album Urban Zulu (1999) van wijlen Busi Mhlongo.

Copyright: Jaïr Tchong

tip: Han Bennink (solo) & Harouna Samake

han solo en harouna en jellie

Vrijdag 20 maart (19.00u, €20 aan de deur, €17+€1 vvk) in KAAP De Werf (Brugge)
19:00u
film: Hazentijd (Jellie Dekker, NL, 2009, 60 minuten)
nagesprek tussen Jellie Dekker en Guy Peters
20.30u
concert: Han Bennink (NL, solo)
concert: Harouna Samake Quartet (Mali)

(Update zaterdag 14 maart: in verband met de coronacrisis is dit concert gecancelled. We zoeken momenteel naar een nieuwe datum in het najaar. KAAP is gesloten tot 3 april. Meer info.)

acoustic moods

ton en jair 1

foto: Hans Meerman

Gisteravond was ik te gast bij Acoustic Moods, het radioprogramma dat Ton Maas en Hans Meerman iedere vijfde vrijdag van de maand maken voor de Concertzender. De uitzending is hier terug te luisteren. Playlist:

Acoustic moods
vrijdag 29 november 2019
21.00u-22.00u Concertzender
Presentatie: Ton Maas
Techniek & idee: Hans Meerman
Gast: Jaïr Tchong

1. Ensemble Multifoon, Gunkali #1, Indi GO, PAN Records, 2010
2. The Milk Factory, Aula, Aula, W.E.R.F. Records, 2019
3. Luiz Bonfá, Perdido de Amor, Solo in Rio, Smithsonian Folkways Recordings, 2005
4. Idir, Exil (dayrib), Identités, Radio Bemba/Sony, 1999*
5. Waed Bouhassoun, Ya Wahiban, La voix de l’amour, Harmonia Mundi, 2008
6. Rianne Wilbers, sopraan, Raphael Danksagmüller (duduk), Collegium Vocale Eindhoven o.l.v. Ruud Huijbrechts, Beate Loonstra (harp), Sabra El Bahri Khatri, arabische sopraan. Fragment uit: Planctus Cygni I, live at November Music, opgenomen op zondag 10 november 2019 (componist Gerard Beljon)
7. Los Fronterizos et les Choeurs de la Basilique de Cocorro dirigés par le Père J.G. Segado, Credo, Misa Criolla, Phonogram 1968 (componist Ariel Ramirez)
8. Paul van Kemenade with Cappella Pratensis, Hymn to whom it may concern, Stranger than paranoia, eigen beheer, 2018.
9. Banda Ionica feat. Roy Paci & Cristina Zavalloni, Mi votu e mi rivotu, Matri Mia, Felmay, 2002

*Erratum: Kabylië is een cultuurlandschap in het noorden van Algerije, niet Marokko.

leaving what’s app

Screenshot_2019-11-06 ARTIS LEEFT - YouTube

Still from ARTIS LIVES © Christian Borstlap

I’m leaving WhatsApp from december 1st 2019 on, in an attempt to regain autonomy.
Still from the wonderful short for ARTIS, ARTIS LEEFT (ARTIS LIVES).
credits:
Script, film direction & illustration : Christian Borstlap
Voice over: Freddy ‘ Vjeze Fur’ Tratlehner
Directors assistent: Claire Peyton
Music: ‘Way back home‘ by Count Ossie and the Mystic Revelation
Courtesy of Dub Store Records, Japan
Animation: Manuel Ferrari
Post production: Smoke & Mirrors
Producer: Lonneke Bertens
Music producer: Chikuma Tsuboi
Sound design: Rens Pluym, Ambassadors
Sound production: Zoë de Regt

 

Fire of Love revisited

20190809_222231

JC Thomaz & the Missing Slippers, Rotown Summer Sessions, 09.08.2019

Afgelopen vrijdag zag ik in Rotterdam een heerlijk intens eerbetoon aan The Gun Club. Het Rotterdamse JC Thomaz & the Missing Slippers speelde vrijwel integraal de postpunk/blues klassieker Fire of Love (1981). Sex Beat, Preaching the Blues, She’s Like Heroin to Me, For the Love of Ivy, Fire Spirit, Cool Drink of Water (‘I asked for water, she gave me gasoline’) – live klonk het even brutaal, onderkoeld en gejaagd als die op mijn huisaltaar gekoesterde plaat. Twee drummers, een halfnaakte bassist met een doodshoofd aan zijn gitaarhals getapet, een lekker smerig spelende gitarist en een zanger met toepasselijke Blondie* pruik, en bijpassende witte laarsjes. Aan de zanger de niet geringe taak Jeffrey Lee Pierce te doen vergeten, maar daarin slaagde hij glansrijk. Rotown ondanks broeierig terrasweer hartstikke vol met jong en oud publiek, prima ambiance en muziek die ook in andere handen tijdlozer blijkt dan ik vooraf had gedacht. De originele Gun Club concerten in de Effenaar heb ik destijds gemist, maar deze jonge Rotterdammers maken dat gemis meer dan goed. Volgende keer hopelijk ook Promise Me en Texas Serenade. Ik ontdek trouwens nu pas het origineel van Cool Drink of Water Blues, door Tommy Johnson (1929)!

Mooi citaat: Kid Congo Powers (gitarist van de eerste fase van The Gun Club, later bij The Cramps) commented that the early Gun Club incarnation were “too arty for rock people, far too rock for arty people, too cuckoo for the blues crowd and too American for punk”.

*Jeffrey Lee Pierce was voorzitter van Blondie’s fanclub in Los Angeles, later hielp Blondie’s gitarist The Gun Club aan contacten en een platenlabel, waarop hun tweede album Miami verscheen. Met gastvocalen van Deborah Harry.

fire of love

i.m. vrije geluiden

Dat Vrije Geluiden wordt getermineerd past in een trend*, maar wat heb ik veel muziek ontdekt door dit programma. In de reeks YouTube-vondsten de Malagassische accordeonist Régis Gizavo (twee jaar terug veel te jong overleden), met o.a. Leonardo Amuedo en Michael Vatcher. Kippenvel!

*een apart loket voor ‘wereldmuziek’ heeft geen zin meer en werkt zelfs nadelig voor de beoogde zichtbaarheid daarvan. Zoals een app als Spotify en festivals als Le Guess Who? en Wonderfeel bewijzen is muziek één en zijn de onderlinge contrasten en dwarsverbanden veel interessanter dan een apart ingericht, kunstmatig reservaat.

Laban

Salif Keita has so many great songs, but this one in particular never seizes to move me deeply. Laban is from his album M’Bemba, recorded in Mali (2004). Check out the gorgeous spatial acoustics of this recording, like its predecessor Moffou (2002) it symbolizes Keita’s glorious return to acoustic grandeur instead of the afropop approach which makes his eighties and nineties output a bit dated. Some of his albums suffer from that bleak, poppy sound, but Moffou and M’Bemba must be in everyone’s Salif Keita collection. I do hope he selects some of these songs next tuesday (June 25th, 2019), when he plays the Koninklijk Theater Carré in Amsterdam (20.00 hrs). Tickets can be bought ici.