maak het verschil

VVOJ1

Tanja van Bergen (directeur VVOJ) opent de dag, foto © Sergio Boutkan

Vandaag heb ik mezelf als cultuurjournalist weten te bevrijden van wob-angst, xcel-paniek en datajournalistieke koudwatervrees. In Utrecht bezocht ik een trainingsdag onderzoeksjournalistiek, georganiseerd door de Vereniging Van Onderzoeksjournalisten (VVOJ). Onder het montere motto Maak het verschil had dit jaarlijkse congres nu de lokale en regionale onderzoeksjournalistiek als focus. Zoals bekend binnen de toch al niet zo florissante geschreven journalistiek een zorgenkindje waarbij deskundigen doorgaans radeloos met de handen in het haar naar kijken. Terwijl juist de lokale onderzoeksjournalisten van De Limburger met de Jos van Rey affaire hun krant landelijk weer op de kaart hebben gezet.

Het mooie aan deze vereniging is dat men zich heel praktisch richt op de journalisten zelf – hoewel er achter de schermen zeker ook een lobby zal worden gevoerd met directies en uitgevers. Niet bij de pakken neerzitten, maar inspirerende voorbeelden bieden aan zij die nog geloven in het vak. Te oordelen naar de opkomst op zaterdagmorgen om half tien op de Utrechtse Uithof zijn dat er gelukkig nog heel wat.

Zowel directeur Tanja van Bergen als keynote spreker Bjorn Oostra (De Limburger) benadrukken de urgentie van gedegen onderzoeksjournalistiek. Met tegenstanders als Trump, Putin, Erdogan en Wilders, potentaten die geen gelegenheid onbenut laten om een hele beroepsgroep met verdachtmakingen te desavoueren, is het inderdaad juist de diepgravende onderzoeker die misschien wel de redding zal blijken voor de journalistiek. Naast al het gespin en de aperte leugens die via deze machthebbers viraal gaan is het misschien juist het doorwrochte onderzoeksverhaal dat uiteindelijk het verschil zal gaan maken. Ik droom hier hardop, inderdaad.

Ver van die verschrikkelijke toestanden woonde ik workshops bij van achtereenvolgens Margo Smit (ombudsman van de publieke omroep), Carolien Gerards (juriste en verslaggever bij De Gelderlander), Dick van Eijk (pionierend datacruncher bij NRC Handelsblad) en Jerry Vermanen (industrieel vormgever, nu datacruncher bij KRO-NCRV).

Met zestien jaar cultuurjournalistieke ervaring hoorde ik vandaag toch veel nieuwe zaken, zoals de prachtige wijze waarop Van Eijk in de jaren negentig hard nieuws wist te destilleren uit de amorfe cijferzee van het Centraal Bureau voor Statistiek. Of door bijvoorbeeld 2500 namen van bestuurders in de sociale zekerheidsindustrie in een spreadsheet te zetten en te kijken wat je met die gegevens kunt doen (hier een eerder verslag van dat verhaal). Jerry Vermanen, een generatie jonger dan Van Eijk, wist hierna heel praktisch te demonstreren hoe je met een xcelsheetprogramma en wat datasets oorspronkelijk nieuws kunt genereren.

Waar ik bij ‘wobben’ mezelf hele ingewikkelde juridische procedures voorstelde, wist Carolien Gerards dit wobben (een beroep doen op de Wet Openbaarheid Bestuur) terug te brengen tot een heel praktisch middel om informatie bij een bestuursorgaan te achterhalen. Kwestie van doen dus! Nederland heeft een deerniswekkende status qua wobben, de Britse burger schijnt kampioen te zijn in dit democratisch controlemiddel. Gerards gaf veel praktische tips over hoe je WOB succesvol te formuleren (bij het aanvragen van correspondentie bijvoorbeeld expliciet erbij zetten dat de bijlagen bij de correspondentie ook worden aangevraagd). Helaas was er geen tijd meer om de nieuwe Wet Open Overheid, die op termijn de WOB gaat vervangen, te bespreken.

Van de sessies die ik kon bijwonen zal vooral 1 moment me bijblijven. In het vragenuurtje van de ombudsman van de NPO, Margo Smit, kwam naar voren dat naast het botte, anti-journalistieke geweld van Trump en de vele Trump-achtigen, en naast de teruglopende adverteerders- en abonnementsinkomsten er nog een minstens even funest gevaar schuilt voor de onderzoeksjournalistiek: juridisering. Als redacties worden uitgedund en freelancers het onderzoekswerk moeten doen, houdt dat ook maar al te vaak in dat ze juridisch onbeschermd zijn. Sta je dan, als freelance onderzoeksjournalist tegenover een batterij advocaten. Knappe jongen die dan zijn rug recht houdt en jarenlang doorprocedeert om de waarheid te kunnen publiceren.

Me dunkt dat hier de voornaamste beleidsprioriteit ligt voor de VVOJ: een oplossing vinden voor de freelancer die zonder enige kantoordekking onder juridische druk wordt gezet om een onthullend verhaal niet te publiceren.

Word lid of donateur, de open samenleving kan niet zonder onafhankelijke journalistiek.

Advertenties

Een gedachte over “maak het verschil

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s