het oor van vincent

de verkooping van oude kruisen.png

Verkoping van oude kruisen, door Vincent van Gogh, Nuenen, mei 1885

“Doch ik ga het nog eens probeeren”
Het was vooral die oude toren, soms een detail aan de horizon, maar vooral onsterfelijk gemaakt met het grote schilderij “Verkoping van kruizen bij de Oude Toren.” Journalist Jaïr Tchong herinnert zich Nuenen, Van Gogh en de niet meer bestaande toren.
Jaïr Tchong
In 1984 organiseerde mijn Nuenense basisschool De Wentelwiek een Van Gogh Jaar. Honderd jaar eerder had ’s werelds beroemdste schilder van de moderne tijd enige tijd in dit Brabantse dorp gewoond, en dat moest worden herdacht. Ik was elf jaar en vermoedelijk moet mijn fascinatie voor geschiedenis toen een beslissende duw in de juiste richting hebben gekregen. Vooral de dag waarop we in periodekleding naar school mochten gaan herinner ik me levendig: het sensationele gevoel tijdens het maken van de klassefoto dat we dwars door de eeuwen heen konden spotten met de wetten van de tijd!

Vreemd genoeg kan ik me van die tijd vooral ook mijn verontwaardiging (zonder dat ik dit begrip destijds kende) herinneren over het feit dat de Nuenense verantwoordelijken in de negentiende eeuw hadden besloten om kerk en toren te slopen. Een uniek bewijs van Middeleeuwse cultuur, waarom zou je dat wíllen vernietigen? In al mijn jeugdige overmoed kon ik me simpelweg niet voorstellen dat de vijftiende eeuwse toren in de tijd van Vincent vooral als sta-in-de-weg werd gezien, of zelfs: door het te slopen als handige voorziening van bouwmateriaal, zoals Van Gogh genadeloos in diverse beelden heeft vastgelegd.

ROND DE LINDE VAN GOGHHet klinkt misschien esoterisch, maar vermoedelijk heeft mijn jeugd in het van Van Gogh vergeven Nuenen mij op een grondige manier doordrongen van het belang van cultuurgeschiedenis, en misschien ook wel het drama van de geschiedenis. Er schijnt een verband te bestaan tussen een aanleg voor melancholie en de studie der geschiedenis – voor sommige menstypen geldt nu eenmaal het verleden als fraaier, echter en fonkelender dan het grauwe, ordinaire heden. Dat kan problematisch worden, zeker nu je tegenwoordig met de zoektermen ‘youtube’ en ‘bbc history’ een oneindige reeks kwaliteitsdocumentaires kunt oproepen. Je zou er je bed niet meer voor uitkomen.

Op de site van het Van Gogh Museum lees ik bij ‘Het Boerenkerkhof’ de aantekening: “Met dit schilderij wilde Van Gogh de eenvoud en soberheid laten zien van een boerenbegraafplaats, waar ‘sedert eeuwen de boeren ter ruste worden gelegd in de akkers zelve, welke zij bij hun leven doorwroeten’. In de vervallen kerktoren, die kort daarna afgebroken zou worden, zag hij een verbeelding van de afnemende invloed van het Christendom.”

In de woorden van Vincent zelf, in een brief aan broer Theo, gedateerd 22 mei 1885: “Ik heb dezer dagen hard gesjouwd op teekeningen. De oude toren in de akkers wordt afgebroken. – Er was nu een verkooping van houtwerk en leien en oud ijzer, o.a. het kruis. Ik heb daarvan eene aquarel klaar in de manier van die houtverkooping doch ik geloof beter. Ik had tevens een tweede groote aquarel van het kerkhof die tot nog toe mij is mislukt. Doch ik heb het toch goed in mijn hoofd wat ik er in wou – en misschien zal ik op het derde vel papier nu krijgen wat ik bedoel. En indien niet, dan niet. – Daareven heb ik de twee mislukkingen weer uitgesponsd doch ik ga het nog eens probeeren.”

het oor

© Bernadette Murphy/Van Gogh Museum

Eerder -met dank aan Edwin Coolen- gepubliceerd in Rond de Linde, het oudste huis-aan-huis blad van Nuenen C.A. Vandaag denk ik aan Van Gogh vanwege het mooie interview van Stefan Kuiper in de Volkskrant met de Britse kunsthistorica Bernadette Murphy, die zich vastbeet in het oor van Vincent en daarover verslag doet in Van Goghs Oor, net verschenen bij Hollands Diep.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s