de waarheid is een beest

foto rene castelijn

beeld © Rene Castelijn

Theatergroep Landgenoten, Club Paradis – ‘de waarheid is een beest’
Gezien: RO Theater, Rotterdam, 17 juni. Tekst: Nisrine Mbarki, regie: Yahya Gaier, spel: Mohammed Azaay, Esma Abouzahra. Speellijst: landgenoten.nu

Wat drijft de zelfmoordenaar die zichzelf voor een politiek doel opblaast? In een onderkoeld schitterende tekst neemt Nisrine Mbarki deze helaas steeds actuelere vraag onder de loep. Grafdelver Amezyan (Mohammed Azaay) beheert een begraafplaats die wordt overbevolkt door de restanten van jonge zelfmoordenaars. Met zijn kat, zijn radio en zijn herinneringen houdt hij doelbewust en succesvol het woelen der wereld op afstand. Dan verschijnt Hayat (Esma Abouzahra) op zijn grafveld, een Marokkaans-Nederlandse moeder die wanhopig op zoek is naar haar zoon die zichzelf heeft opgeblazen. Amezyan en Hayat zijn in een steeds intensere dialoog tot elkaar veroordeeld – hij getekend door een dwangmatige religie die hem de levenslust ontnam, zij getekend door de zelfgekozen dood van haar zoon.

Waar Hany Abu-Assad (Paradise Now, 2005) en Arnon Grunberg (diverse voetnoten op de voorpagina van de Volkskrant) zichzelf, wellicht vanuit hun mannelijkheid, focussen op de drijfveren van de veelal mannelijke politieke zelfmoordenaar, tekent Nisrine Mbarki scherp de totale ontreddering en misère van de moeder, wiens eigen vlees en bloed koos voor de dood. Daarmee graaft deze voorstelling veel dieper dan de gebruikelijke verklaringen voor de jihadistische zelfmoordenaar, die inmiddels genoegzaam bekend mogen worden verondersteld: puberaal-hormonale energie en geldingsdrang, mondiaal onrecht, corrupte imams die listig ronselen juist in de meest radeloze segmenten van de samenleving.

In zekere zin gaat deze voorstelling ook niet alleen over politiek geïnspireerde zelfmoordacties, maar over de rigoureuze beklemming van georganiseerde religie. De scène waarin Amezyan steeds waanzinniger vertelt over hoe hem iedere levenslust werd ontnomen, terwijl Hayat vertelt hoe zij onder druk haar maagdelijkheid verloor, en hoe zij later pas inzag hoe nefast deze zogenaamde traditionele rituelen voor haar eigen ontwikkeling zijn geweest, gaat bij de toeschouwer door merg en been.

Je zou zelfs kunnen zeggen dat dit niet eens zozeer een voorstelling over de actualiteit van de krantenkoppen is, maar eerder een universele vertelling over de negatieve gevolgen van religie voor ieder menselijk streven naar schoonheid en waarheid. Christopher Hitchens had beslist zijn goedkeuring over deze voorstelling uitgesproken, hoewel Mbarki vele malen minder pamflettistisch, en met een subtieler oog voor menselijk onvermogen schrijft dan de gestaalde anti-religie intellectueel Hitchens. Amezyans dansende monoloog gaat als een kaasschaaf over de ziel, en ijlt nog lang na verlating van het theater na.

Met dank aan Touria Meliani, zonder wie ik deze voorstelling had gemist.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s