de afkeer verdwijnt vanzelf

De Welwillenden van Jonathan Littell, door Toneelhuis/TGA.
Regie Guy Cassiers, bewerking Guy Cassiers, Erwin Jans.

Obersturmführer Max Aue – Hans Kesting, Eichmann – Katelijne Damen, Thomas Hauser – Kevin Janssens, Obergruppenführer/kampcommandant – Johan van Assche, Standartenführer – Aus Greidanus Jr. en Fred Goessens, Sturmbannführer/Dr. Hohenegg – Alwin Pulinckx, Hauptsturmführer – Jip van den Dool, Untersturmführer – Vincent van Sande, Jood / Hélène – Abke Haring, Dr. Voss / Dr. Mandelbrod – Bart Slegers.
Gezien: donderdag 19 mei, Rabozaal, SSBA. Nog te zien aldaar 20 en 21 mei; 24 t/m 28 mei. Tournee tot en met 22 juni, zie speellijst. Achtergrondinformatie in deze longread.

Waarom krijgt obersturmführer Max Aue wroeging? De centrale figuur van Jonathan Littels roemruchte roman De Welwillenden (2006), hier met een alles verschroeiende intensiteit vertolkt door Hans Kesting, heeft immers een hoge rang binnen het nazi-apparaat. Die wroeging is cruciaal: het is menselijk mededogen dat Aue’s geest en lijf attaqueert in Sovjet-stijl: dat laatste restje moraal verwoest alles op zijn pad. Waar kille ambitie deze SS-obersturmführer tot grote hoogte liet stijgen, zorgt menselijk mededogen ervoor dat Aue niet monter de vruchten kan plukken van zijn carrièrezucht. Als een kankergezwel woekert de moraal in het lijf van deze prominente SS-er, en sleept hem met darm en al voor zijn eigen innerlijke rechtbank.

Deze theaterbewerking is vele malen beter dan de wanstaltig dikke roman van Littell, dat beslist baat had gehad bij een strenge eindredacteur. Waar Littell zich volkomen verliest in etnografische detailleringen kiest Cassiers voor één strakke focus: de innerlijke strijd van Aue. Het lijkt me sterk dat er dit seizoen een rol beter wordt vertolkt dan die van Aue door Kesting. Aue is een zwarte zon: alles wat in zijn nabijheid komt sterft, en dat geldt ook voor deze toeschouwer. De scène waarin Aue één van zijn vele moordacties memoreert (de witte dame in de sneeuw) is keelsnoerend intens, en claustrofobisch tot het punt dat je serieus overweegt om de zaal te verlaten. Maar je doet het niet, want je moet weten waar dit afloopt.

In die zin deed deze voorstelling me denken aan C’est arrivé près de chez vous (1992), de Waalse schandaalfilm waarin de kijker mee wordt gelokt in het hoofd van een seriemoordenaar. Met Aue daalt de toeschouwer af naar de bodem van menselijk gedrag. Maar waar die film uiteindelijk vooral een gimmick is, pakken Cassiers en Kesting het oneindig subtieler – en voor de toeschouwer des te desastreuzer – aan. Stellen dat er in ieder mens een potentiële nazi huist is inmiddels in de geschiedwetenschap oneindig verder genuanceerd, en in de kunsten verworden tot een enorm cliché. Het zou niet interessant zijn geweest als deze bewerking op dat schamele punt was uitgekomen.

Nee, het is veel erger dan dat: nadat ons eerst al was afgeleerd om de nazi als een bovenhistorische categorie van Kwaad te zien, iets externs en unieks, iets wat dus op comfortabele wijze niet van ons is, krijgt Kesting het voor elkaar om mededogen of althans: begrip voor de persoon Max Aue te genereren. Zelden verliet ik zó verslagen, ten einde raad en gedesoriënteerd een theaterzaal. Dit kaliber theater, waarin de waanzin van de dramatis personae tastbaar wordt, en je als toeschouwer zonder enig mededogen wordt meegezogen in een trip naar het einde van de nacht, doet het ergste vrezen voor de gemoedstoestand van het acteursensemble na afloop. Wat een verbijsterend goede, verschroeiende voorstelling. Is deze rol menselijkerwijs vol te houden? Of vergis ik mij hier in wat een goed acteur vermag? Ik hoop dat Kesting en de andere acteurs nazorg krijgen, of tenminste: goede intimi hebben. Het applaus in de uitverkochte Rabozaal was tam, omdat dit zo’n goede voorstelling is. Dit is, zoals Aue ergens roept, als masturberen met een hand vol gebroken glas. Dit is even schokkend als Klaus Maria Brandauer in István Szabó’s Mephisto (1981).

Hans Kesting sprak over de rol van Max Aue in de Nieuwsshow van 2 april, hier terug te beluisteren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s