in memoriam joseph shabalala

ARCHIEFSTUK
Het Parool van 24-03-2003, Pagina 9, Kunst, Recensie
Zang als scherpe zwarte bijl
JAÏR TCHONG

Vanavond in Carré: de Zuid-Afrikaanse groep Ladysmith Black Mambazo, die eind jaren tachtig wereldberoemd werd door de samenwerking met Paul Simon. Het verhaal begint eerder.

MEER DAN veertig jaar geleden richtte zanger Joseph Shabalala in Ladysmith, Zuid-Afrika de a-capellagroep Ladysmith Black Mambazo op. Black Mambazo (‘zwarte bijl’) staat voor de kracht van de snijdende vocale stijl, die de Zoeloes ontwikkelden: iscathamiya. Sindsdien zijn er in de groep slechts enkele personele wisselingen geweest, maar nog steeds behoren zes van de tien leden tot de familie Shabalala.

‘Het duurde heel lang voordat een platenmaatschappij ons wilde opnemen,’ zegt Shabalala. ‘A-capellazang werd destijds als ‘commercieel niet lonend’ beschouwd, dus pas in 1973 konden we voor het eerst een volledige elpee opnemen.’ De groep kreeg er, met 25.000 verkochte exemplaren, de eerste gouden plaat in Afrika voor. Een voorbode voor het succes dat zou volgen.

In 1987 werd Ladysmith Black Mambazo wereldberoemd, toen Paul Simon de zangers vroeg mee te zingen op zijn album Graceland. ‘In februari 1985 kwam Paul Simon naar Zuid-Afrika. Iedereen in Zuid-Afrika luisterde in die tijd naar Simons live-plaat met Art Garfunkel, opgenomen in Central Park in New York. Al snel bleek dat deze Amerikaanse ster op zoek was naar ons. Het eerste contact verliep heel gemoedelijk, al hadden we geen idee wat hij precies wilde. Later dat jaar nodigde hij ons uit in Londen te komen opnemen – in de Abbey Road-studio, die ik alleen van The Beatles kende! Ik had hem allerlei elpees van ons meegegeven en thuis had hij ons nummer Homeless bewerkt.’

Met wereldwijd zeven miljoen verkochte exemplaren werd Graceland voor veel mensen de introductie tot Afrikaanse muziek. In Zuid-Afrika zelf zorgde de groep voor het behoud van de iscathamiya. Tegenwoordig doceert Shabalala aan de universiteit van Natal aan jongere generaties de finesses van deze zangstijl. ‘In Ladysmith wemelt het van de jonge groepen die onze positie zouden kunnen overnemen,’ lacht Shabalala. ‘Er is zoveel talent daar!’

Als een ‘Ellington of voices’ arrangeert Shabalala de stemmen in zijn groep. Bescheiden: ‘Ik schrijf inderdaad alle partijen. Maar dat komt simpelweg doordat vanaf het begin iedereen naar mij keek om te zien wat we zouden gaan doen.’ Inspiratie ontleent Shabalala aan de Zoeloe-traditie, gospelgroepen zoals The Golden Gate Quartet, maar ook aan mbaqanga, de opzwepende popmuziek die ontstond in de townships.* ‘Die diepe bassen van de mbaqanga-groepen transformeer ik tot zangpartijen.’

Shabalala overleefde de Apartheid, maar verloor in 1991 een familielid en vorig jaar zijn vrouw door politiegeweld. Toch straalt hij behalve wijsheid een blijmoedige spiritualiteit uit. ‘In de hoogtijdagen van de apartheid had Ladysmith Black Mambazo veel te maken met allerlei onduidelijke types, die ons na concerten het hemd van het lijf vroegen. Later bleken dat allemaal infiltranten van de veiligheidsdienst geweest te zijn, die teleurgesteld aan hun meerderen moesten rapporteren dat het ‘die jongens van Black Mambazo’ alleen om het zingen te doen is.’

Ladysmith Black Mambazo, Congratulations South Africa – the ultimate collection (Wrasse Records/LC Music).

*Een moderne mbaqanga-klassieker die in iedere serieuze muziekcollectie thuishoort is het schitterende album Urban Zulu (1999) van wijlen Busi Mhlongo.

Copyright: Jaïr Tchong

het water komt

Screenshot from 2020-02-01 10-32-25
Hoor net op Radio 1 Rutger Bregman over zijn pamflet Het water komt. Het heeft me altijd verwonderd dat klimaatcrisisontkenners het bovenstaande rijtje jaartallen altijd denken te kunnen vergeten. Meteen het pamflet aangevraagd.

tip: Han Bennink (solo) & Harouna Samake

han solo en harouna en jellie

Vrijdag 20 maart (19.00u, €20 aan de deur, €17+€1 vvk) in KAAP De Werf (Brugge)
19:00u
film: Hazentijd (Jellie Dekker, NL, 2009, 60 minuten)
nagesprek tussen Jellie Dekker en Guy Peters
20.30u
concert: Han Bennink (NL, solo)
concert: Harouna Samake Quartet (Mali)

cineville 2019

Céline Sciamma Portrait de la jeune fille en feu * * * * *
Carlos Reygadas Nuestro tiempo * * * *
Halina Reijn Instinct *
Andrej Tarkovski Stalker * * * * *
Tod Phillips Joker * * * *
Andrea Berloff The Kitchen *
Pedro Almodóvar Dolor y gloria * * * * *
Shinichiro Watanabe Cowboy Bebop the movie * *
James Gray Ad Astra * * * *
Tim Mielants De Patrick * * *
Andy Muschietti It Chapter Two * *
Alejandro Landes Monos * * * *
Woody Allen A rainy day in New York * * *
Safy Nebbou Celle que vous croyez * * *
Issa López Tigers are not afraid * * * *
Ivo van Hove Zomergast Ivo van Hove * *
Bi Gan Long days journey into night * *
Maxim Februari Zomergast Maxim Februari * * * * *
Quentin Tarantino Once upon a time in Hollywood * * *
Asif Kapadia Diego Maradona *
Wayne Roberts Richard Says Goodbye *
Jon Favreau The Lion King *
May el-Toukhy Queen of hearts * * *
Antonin Baudry The wolf’s call * *
Sidney Lumet Dog day afternoon *
Ari Aster Midsommar * * *
Jim Jarmusch The dead don’t die *
Milorad Krstic Ruben Brandt, collector * * *
Fatih Akin Der goldene handschuh *
Vincent Paronnaud, Marjane Satrapi Persepolis * * * * *
Damiano, Fabio D’Innocenzo La terra dell’abbastanza * *
Denys Arcand The fall of the American empire * *
Werner Herzog Fitzcarraldo * *
Jonathan Levine Long Shot *
Guillaume Canet Nous finirons ensemble * *
Spike Jonze Being John Malkovich * *
Dexter Fletcher Rocketman * *
Dome Karukoski Tolkien * *
Sacha Polak Dirty God * * *
Trevor Nunn Red Joan *
Harmony Korine The beach bum *
S. Craig Zahler Dragged across concrete *
Anthony Maras Hotel Mumbai * *
Brady Corbet Vox Lux *
Anthony Russo, Joe Russo Avengers Endgame *
Arne Toonen Baantjer het begin *
Piet Kroon Heinz *
Sidney Lumet Fail-safe *
Mads Brügger Cold case Hammarskjold * * *
Ciro Guerra, Cristina Gallego Pájaros de verano * * * *
Adam McKay Vice * * *
Joe Penna Arctic * * *
Peter Jackson They shall not grow old * *
Matthew Heineman A private war *
Claire Denis High-Life * * * * *
Vahid Jalilvand No date, no signature * *
Arthur Penn Bonnie and Clyde * *
Nadine Labaki Capharnaüm * * * * *
Catherine Corsini Un amour impossible * * *
Peter Farrelly Green Book * * *
Alfonso Cuaron Roma * * * *
Florian Henckel von Donnersmarck Werk Ohne Autor * * *
Josie Rourke Mary Queen of Scots * *
Hirokazu Kore-Eda Shoplifters * * * * *
Ernesto Contreras I dream in another language * * * *
Yann Demange White Boy Rick * * *
Paolo Sorrentino Loro * *
Lars von Trier The house that Jack built * * * *
Bryan Singer Bohemian Rhapsody * * * *
David Lowery Old man and the gun * * * *
Felix van Groeningen Beautiful Boy * *
Antonio-Banderas-en-la-primera-escena-de-Dolor-y-gloria-2019

Antonio Banderas in Dolor y Gloria

Top 5 Cineville 2019
1. Pedro Almodóvar, Dolor y Gloria
2. Céline Sciamma, Portrait de la jeune fille en feu
3. Nadine Labaki, Capharnaüm
4. Claire Denis, High-Life
5. Hirokazu Kore-Eda, Shoplifters

(Helaas heb ik mijn Cinevilleaccount per 1 december stopgezet wegens verhuizing. Sinds 16 september 2014 (Magic in the moonlight) heb ik zeer genoten van dit ultieme cultuurabonnement!)

listmania

20191209_065921
Voor een autist zoals ik (wie zonder stoornis is werpe de eerste steen) is niets zo fijn als lijstjes opstellen. Die suggestie van overzicht die een dergelijk klusje geeft werkt ten burele van Tchong gemoedsrustbevorderend. Na een zorgvuldige sessie soulsearching, algoritmisch gezien overigens volkomen onverantwoord, kwam ik op verzoek van MixedWorldMusic alvast tot deze voorlopige conclusies: top 10 2019 en memorabel in 2019.

acoustic moods

ton en jair 1

foto: Hans Meerman

Gisteravond was ik te gast bij Acoustic Moods, het radioprogramma dat Ton Maas en Hans Meerman iedere vijfde vrijdag van de maand maken voor de Concertzender. De uitzending is hier terug te luisteren. Playlist:

Acoustic moods
vrijdag 29 november 2019
21.00u-22.00u Concertzender
Presentatie: Ton Maas
Techniek & idee: Hans Meerman
Gast: Jaïr Tchong

1. Ensemble Multifoon, Gunkali #1, Indi GO, PAN Records, 2010
2. The Milk Factory, Aula, Aula, W.E.R.F. Records, 2019
3. Luiz Bonfá, Perdido de Amor, Solo in Rio, Smithsonian Folkways Recordings, 2005
4. Idir, Exil (dayrib), Identités, Radio Bemba/Sony, 1999*
5. Waed Bouhassoun, Ya Wahiban, La voix de l’amour, Harmonia Mundi, 2008
6. Rianne Wilbers, sopraan, Raphael Danksagmüller (duduk), Collegium Vocale Eindhoven o.l.v. Ruud Huijbrechts, Beate Loonstra (harp), Sabra El Bahri Khatri, arabische sopraan. Fragment uit: Planctus Cygni I, live at November Music, opgenomen op zondag 10 november 2019 (componist Gerard Beljon)
7. Los Fronterizos et les Choeurs de la Basilique de Cocorro dirigés par le Père J.G. Segado, Credo, Misa Criolla, Phonogram 1968 (componist Ariel Ramirez)
8. Paul van Kemenade with Cappella Pratensis, Hymn to whom it may concern, Stranger than paranoia, eigen beheer, 2018.
9. Banda Ionica feat. Roy Paci & Cristina Zavalloni, Mi votu e mi rivotu, Matri Mia, Felmay, 2002

*Erratum: Kabylië is een cultuurlandschap in het noorden van Algerije, niet Marokko.